Oszczędzanie na emeryturę z IKE i IKZE

Oszczędzanie na emeryturę: IKE i IKZE w liczbach – Twoja droga do bezpiecznej przyszłości bez zbędnej teorii

Oszczędzanie na emeryturę – czy to jeszcze w ogóle ma sens w Polsce? Coraz więcej z nas zadaje sobie to pytanie. Prognozy są bezlitosne – dla dzisiejszych 30- czy 40-latków przyszła emerytura z ZUS może okazać się dramatycznie niska. Prawie 90 procent kobiet i 85 procent mężczyzn w wieku około „50” planuje przejść na emeryturę tuż po osiągnięciu ustawowego wieku i nie zamierza dalej pracować. Niestety, w wielu przypadkach będzie to oznaczać konieczność liczenia się z niezbyt wysokim świadczeniem. Tymczasem ponad połowa seniorów żyje za 3,5 tys. zł brutto miesięcznie lub nawet mniej, co stanowi ledwie 40 procent średniego wynagrodzenia. Zamiast czekać na cud, musisz przejąć kontrolę nad swoją finansową przyszłością.

Dlatego dziś zanurzymy się w świat Indywidualnych Kont Emerytalnych (IKE) i Indywidualnych Kont Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE), pokazując Ci je w twardych liczbach i bez zbędnej teorii. Przygotuj się na konkretne informacje, które pomogą Ci podjąć świadome decyzje o tym, jak zabezpieczyć swoją jesień życia.

Oszczędzanie na emeryturę – dlaczego IKE i IKZE to Twoi sprzymierzeńcy?

Wysokość przyszłej emerytury z systemu publicznego zależy od wielu czynników – między innymi od długości Twojej pracy, wysokości składek oraz zasad obowiązujących w momencie przejścia na emeryturę. Ze starzejącym się społeczeństwem, malejącą liczbą osób w wieku produkcyjnym i brakiem istotnych reform, system emerytalny w Polsce nie nadąża za wyzwaniami demograficznymi. To nie spekulacja, ale trend potwierdzany przez ekspertów i statystyki. Coraz więcej osób zdaje sobie sprawę, że poleganie wyłącznie na państwowym systemie emerytalnym może nie wystarczyć.

I tu z pomocą przychodzi III filar, czyli dobrowolne uzupełnienie oszczędności emerytalnych. IKE i IKZE to narzędzia do długoterminowego oszczędzania, które pozwalają odkładać środki na własnych zasadach, z przewidzianymi w przepisach konsekwencjami podatkowymi. Ale co najważniejsze, środki zgromadzone na IKE i IKZE są Twoją prywatną własnością, podlegają dziedziczeniu i są zabezpieczone przed jakąkolwiek ingerencją państwa. W kontekście doświadczeń z Otwartymi Funduszami Emerytalnymi (OFE), ta cecha jest szczególnie istotna i daje spokój ducha. Nie istnieją żadne instrumenty prawne, które umożliwiałyby państwu dostęp do Twoich pieniędzy.

IKE a IKZE – kluczowe różnice w liczbach i korzyściach

IKE (Indywidualne Konto Emerytalne) i IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego) to dwa kluczowe instrumenty III filaru, które, choć podobne w założeniach, oferują odmienne korzyści podatkowe. Zrozumienie ich różnic jest kluczowe dla podjęcia decyzji, które z nich jest lepsze dla Ciebie. Spójrzmy na nie z bliska.

Cecha	IKE	IKZE
Korzyść podatkowa przy wpłacie	Brak odliczenia od dochodu	Odliczenie wpłat od dochodu w zeznaniu rocznym (do limitu)
Wiek wypłaty w standardowym trybie	60 lat albo 55 lat przy uprawnieniach emerytalnych (z dodatkowymi warunkami)	65 lat (z dodatkowymi warunkami)
Podatek przy wypłacie po spełnieniu warunków	Zwolnienie z PIT dla dochodów spełniających warunki (brak podatku Belki)	10% podatku od wypłaty (ryczałt)
Wcześniejsza wypłata	Możliwy zwrot lub częściowy zwrot; podatek 19% od dochodu (zysku)	Możliwy zwrot (tylko całości); przychód rozliczany jako „inne źródła” według zasad ogólnych (trzeba zwrócić ulgę)
Dla kogo?	Dla każdego, kto chce elastyczności i uniknięcia podatku Belki	Dla osób w II progu podatkowym (32%), chcących zwrotu PIT

Widzisz? Główna różnica tkwi w momencie, w którym korzystasz z preferencji podatkowych. IKE daje Ci ulgę przy wypłacie, całkowicie zwalniając z 19-procentowego podatku od zysków kapitałowych, znanego jako „podatek Belki”. To oznacza, że wszystkie Twoje zarobki, dywidendy czy zyski ze wzrostu kursu akcji są reinwestowane bez potrąceń. Z kolei IKZE pozwala Ci odliczyć wpłaty od dochodu już na etapie rocznego rozliczenia PIT, co może przynieść natychmiastową korzyść w postaci niższego podatku lub zwrotu nadpłaty. Pamiętaj jednak, że ani IKE, ani IKZE nie gwarantują zysku – wynik oszczędzania zależy od wybranej instytucji, wysokości opłat i sposobu inwestowania środków.

Limity wpłat na IKE i IKZE w 2025 roku – ile możesz odłożyć?

Limity wpłat na IKE i IKZE są określane co roku w przepisach, a ich wysokość może się zmieniać. Ważne jest, abyś śledził te wartości, ponieważ przekroczenie limitu w danym roku kalendarzowym nie jest możliwe, a kwoty te dotyczą łącznych wpłat, niezależnie od formy, w jakiej prowadzisz konto.

W 2025 roku obowiązują następujące limity:

Rodzaj limitu	Limit w 2025 r.	Kogo dotyczy
Limit wpłat na IKE	26 019 zł	Oszczędzających na IKE
Limit wpłat na IKZE	10 407,60 zł	Osoby nieprowadzące działalności gospodarczej
Limit wpłat na IKZE	15 611,40 zł	Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą

Zwróć uwagę, że osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą wpłacać na IKZE znacznie więcej, co jest dodatkowym zachęceniem do korzystania z tej formy oszczędzania.

Ulga podatkowa w IKZE – jak odzyskać pieniądze z rozliczenia PIT?

Ulga podatkowa w IKZE to bardzo konkretna korzyść, która działa już na etapie Twoich rocznych rozliczeń z fiskusem. Jak to działa w praktyce? Po prostu – wpłaty, które w danym roku kalendarzowym przekazałeś na swoje IKZE, możesz odliczyć od dochodu w zeznaniu rocznym, oczywiście do wysokości obowiązującego limitu. To odliczenie zmniejsza podstawę opodatkowania, co w konsekwencji oznacza, że zapłacisz niższy podatek dochodowy.

Realna oszczędność podatkowa, którą uzyskasz dzięki IKZE, zależy od formy opodatkowania i stawki podatku, według której rozliczasz swoje dochody. Jeśli na przykład jesteś w drugim progu podatkowym (32%), to z każdych 1000 zł wpłaconych na IKZE „odzyskujesz” 320 zł, podczas gdy w pierwszym progu (12%) będzie to 120 zł. To sprawia, że IKZE jest szczególnie atrakcyjne dla osób o wyższych dochodach. Pamiętaj jednak, że odliczenie dotyczy wyłącznie wpłat faktycznie dokonanych w roku podatkowym i nie obejmuje kwot, które zostały Ci zwrócone w jakiejkolwiek formie.

Kiedy sięgniesz po środki? Warunki wypłaty z IKE i IKZE oraz co z wcześniejszym zwrotem

Długoterminowe oszczędzanie na emeryturę zakłada, że do zgromadzonych środków sięgniesz dopiero po wielu latach. Przepisy precyzyjnie określają warunki, po spełnieniu których możesz wypłacić pieniądze z IKE i IKZE, korzystając z preferencji podatkowych.

Wypłata z IKE

Wypłata z IKE jest możliwa po osiągnięciu wieku 60 lat. Istnieje też alternatywna opcja: możesz wypłacić środki po nabyciu uprawnień emerytalnych i ukończeniu 55 lat. W obu przypadkach musisz spełnić dodatkowy warunek dotyczący historii wpłat – musisz dokonywać wpłat co najmniej w 5 dowolnych latach kalendarzowych lub wpłacić ponad połowę wartości środków nie później niż 5 lat przed dniem złożenia wniosku o wypłatę. Kluczowe jest, że dochody z tytułu oszczędzania na IKE mogą korzystać ze zwolnienia z PIT, jeśli spełniasz wszystkie warunki wypłaty przewidziane w przepisach. Przepisy przewidują także wypłatę na rzecz osoby uprawnionej po śmierci oszczędzającego, co jest dodatkowym zabezpieczeniem dla Twoich bliskich.

Wypłata z IKZE

W przypadku IKZE, na wypłatę środków bez utraty preferencji podatkowych musisz poczekać do ukończenia 65 lat. Dodatkowo musisz dokonywać wpłat na IKZE co najmniej w 5 latach kalendarzowych. Po spełnieniu tych warunków, wypłata podlega zryczałtowanemu 10-procentowemu podatkowi od przychodu. Podobnie jak w IKE, przepisy przewidują także wypłatę na rzecz osoby uprawnionej po śmierci oszczędzającego.

Co oznacza wcześniejszy zwrot z IKE i IKZE?

Zwrot środków oznacza wypłatę pieniędzy przed spełnieniem warunków wypłaty emerytalnej. To bardzo ważna kwestia, ponieważ zwrot zmienia skutki podatkowe, a przepisy przewidują odmienne zasady dla „wypłaty emerytalnej” i dla „zwrotu”.

• Wcześniejszy zwrot z IKE: Jest możliwy, możesz dokonać częściowego lub całkowitego zwrotu. Jeśli się na to zdecydujesz, odzyskanie środków wiąże się z koniecznością zapłaty 19-procentowego podatku Belki, ale jedynie od wypracowanego zysku (dochodu).
• Wcześniejszy zwrot z IKZE: W przypadku IKZE przepisy rozróżniają „wypłatę” (po spełnieniu warunków) i „zwrot” (przed spełnieniem warunków). Zwrot z IKZE jest zawsze całkowity. Co więcej, w takiej sytuacji środki traktuje się jako „inne źródła” przychodu i rozlicza się je według zasad ogólnych (czyli według skali podatkowej). Oznacza to, że musisz zwrócić ulgę podatkową, którą otrzymałeś wcześniej przy wpłatach, a jeśli jesteś w drugim progu, to konsekwencje mogą być dotkliwe.

Ile osób tak naprawdę oszczędza na emeryturę? Smutna prawda w liczbach

W teorii miliony Polaków oszczędzają na dodatkową emeryturę. W Otwartych Funduszach Emerytalnych (OFE) pieniądze ma ponad 14 milionów osób, w Pracowniczych Planach Kapitałowych (PPK) – ponad 4 miliony, a w IKE – około miliona. Prawda o liczbie oszczędzających jest jednak smutniejsza niż te statystyki pokazują. Bardzo wiele kont jest nieaktywnych, co oznacza, że kiedyś trafiały na nie pieniądze, ale ich właściciele przestali wpłacać środki z bieżących dochodów. A w oszczędzaniu długoterminowym, jak podkreślają eksperci, najważniejsza jest systematyczność i ciągłość wpłat, nawet jeśli są to małe kwoty.

Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) przedstawia wskaźnik aktywnych uczestników, czyli stosunek liczby osób, których rachunki zostały zasilone wpłatami w danym roku, do ogólnej liczby uczestników. I tu zaczynają się niespodzianki:

• PPK: Tylko 70 procent uczestników jest aktywnych. Oznacza to, że 3 na 10 członków PPK nie zasiliło wpłatą swojego rachunku w całym 2024 roku. To może negatywnie zaskakiwać, bo wcześniej wskaźnik ten wynosił około 80 procent.
• IKE: W przypadku Indywidualnych Kont Emerytalnych, aktywnych jest poniżej 60 procent kont. Najwyższy udział liczby rachunków zasilanych w 2024 roku wpłatami zanotowano w bankach (85 procent), natomiast najniższy w towarzystwach funduszy inwestycyjnych (51 procent).
• IKZE: Dla Indywidualnych Kont Zabezpieczenia Emerytalnego, najwyższą aktywność odnotowano w podmiotach prowadzących działalność maklerską (73 procent), a najniższą w zakładach ubezpieczeń (60 procent).
• OFE: Zaledwie 17 procent aktywnych uczestników OFE dobitnie potwierdza skalę porażki tego programu po wielu wizerunkowych kryzysach i demontażu.

Bartosz Marczuk, ekspert rynku emerytalnego z Instytutu Sobieskiego, przyznaje, że „nigdy nie jest tak, że w stu procentach oszczędzający to też składkujący”. Wskazuje na kobiety na urlopie macierzyńskim lub wychowawczym, osoby bezrobotne czy zmieniające pracę, które przez pewien okres nie mogą przekazywać nowych składek do PPK. Niemniej jednak, spadająca aktywność budzi obawy. Ekspert Business Insidera widzi większy problem w 60-procentowej aktywności w IKE. Podkreśla, że wiele instytucji finansowych zachęcało klientów do zakładania IKE przy okazji innych operacji, kusząc korzyściami podatkowymi. Z czasem jednak wielu klientów rezygnowało z dalszego uczestnictwa.

Co więcej, nie dość, że wiele osób nie oszczędza, to jeszcze z systemu co roku wypływają miliardy złotych z wcześniej odłożonej puli. Tylko w 2024 roku w PPK, IKE i IKZE było łącznie ponad 800 tysięcy dyspozycji zwrotu pieniędzy. To pokazuje, że Polacy, choć zakładają konta, często nie utrzymują długoterminowej systematyczności, tracąc część korzyści, na które pracowali.

Jak zacząć oszczędzać? Praktyczne porady i formy inwestowania

Znasz już liczby i zasady, czas na konkrety: jak zacząć i jaką formę oszczędzania wybrać? Dagmara Sudoł, ekspertka Totalmoney.pl, słusznie zauważa: „Choć III filar emerytalny nadal nie jest tak popularny, jak powinien, to IKE i IKZE to jedne z najprostszych narzędzi, które dają realną szansę na poprawienie swojej sytuacji finansowej na emeryturze.” Podkreśla, że środki są Twoją prywatną własnością, dziedziczone i zabezpieczone przed ingerencją państwa. Dodatkowo, obie formy oferują konkretne ulgi podatkowe – IKE pozwala uniknąć podatku Belki przy wypłacie, a IKZE daje możliwość odliczenia wpłat od dochodu.

IKE i IKZE możesz prowadzić w różnych formach, zależnie od oferty instytucji finansowej:

• Rachunek w banku (konto oszczędnościowe): To najbezpieczniejsze i najprostsze rozwiązanie. Daje gwarantowany, choć zazwyczaj niewielki, zysk. Idealne dla osób, które cenią stabilność i nie chcą ryzykować.
• Rachunek w funduszu inwestycyjnym: Pozwala lokować środki w różnych funduszach w ramach jednego Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI). Dzięki temu możesz dywersyfikować ryzyko, a co ważne – bez konieczności płacenia podatku Belki przy zmianach funduszy w ramach IKE.
• Rachunek w domu maklerskim: To opcja dla tych, którzy mają odpowiednią wiedzę inwestycyjną i są gotowi na większe ryzyko w zamian za potencjalnie większe zyski. Domy maklerskie dają dostęp do giełdy i instrumentów finansowych, takich jak akcje czy obligacje korporacyjne.
• Ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym lub dobrowolny fundusz emerytalny: To kolejne formy, które możesz rozważyć, zwłaszcza jeśli interesują Cię produkty łączące oszczędzanie z ochroną ubezpieczeniową.

Wybór instytucji i produktu ma ogromne znaczenie – zarówno dla potencjalnych zysków, jak i poziomu ryzyka. Ważne jest, abyś porównał opłaty i zasady inwestowania oferowane przez różne instytucje.

Praktyczna rada, którą powtarzają wszyscy eksperci: „Im wcześniej, tym lepiej!” Nawet jeśli nie wykorzystujesz pełnych limitów wpłat, regularne odkładanie nawet niewielkich kwot daje zauważalne efekty w długim okresie. Systematyczność i czas działania są kluczowe – to one budują realną wartość Twoich oszczędności dzięki magii procentu składanego. Zanim wybierzesz akcje, poznaj ramy, które pozwolą Ci zarobić o 19 procent więcej na każdej transakcji. Sprawdź limit wpłat przed końcem roku i wybierz rozwiązanie zgodne z Twoim celem.

IKE i IKZE to realne, sprawdzone narzędzia do budowania dodatkowej poduszki finansowej na przyszłość. Dzięki preferencjom podatkowym i elastycznym formom inwestowania mogą być skutecznym uzupełnieniem systemu emerytalnego w Polsce. Dla osób świadomie zarządzających swoimi finansami to instrumenty, które warto znać i wdrożyć jak najszybciej. Twoja przyszła emerytura zależy od decyzji podjętych dziś, więc nie zwlekaj – przejmij kontrolę nad swoimi finansami już teraz.