Amortyzacja w Firmie: Jak Liczyć Odpisy w 2025 Roku

Amortyzacja w firmie: Co można amortyzować i jak liczyć odpisy w 2025 roku?

Zastanawiasz się, co to jest amortyzacja w firmie, co można amortyzować i jak liczyć odpisy, aby wszystko zgadzało się w twoich finansach? Prowadzenie własnej działalności gospodarczej to nieustanne wyzwania i decyzje, a jedną z kluczowych jest efektywne zarządzanie majątkiem firmy. Inwestycje w środki trwałe i wartości niematerialne i prawne to często duże wydatki, które wymagają starannego planowania. Dziś przybliżymy ci temat amortyzacji środków trwałych, wyjaśniając jej definicję, metody obliczania i aspekty prawne, które musisz znać w 2025 roku. Przygotuj się na solidną dawkę wiedzy!

 

Amortyzacja w firmie – co to właściwie jest i dlaczego jej potrzebujesz?

Kiedy zakładasz firmę lub rozwijasz już istniejącą, inwestujesz w różnorodne aktywa rzeczowe. Może to być wszystko, co posłuży twojej działalności dłużej niż przez rok i ma określoną wartość pieniężną. Najczęściej spotykane środki trwałe w przedsiębiorstwach to samochody służbowe, komputery, maszyny produkcyjne, a nawet nieruchomości, takie jak twój biurowiec czy lokal na własność. Wszystkie te elementy stanowią o sile i możliwościach twojej firmy.

Niestety, każdy środek trwały ulega procesowi utraty wartości. Potocznie mówiąc – niszczeje, zużywa się, jego początkowe właściwości się zmieniają, a jego praca może nie być już tak wydajna jak na początku. Jako przedsiębiorca prowadzący księgi rachunkowe masz obowiązek pokazywać w nich odzwierciedlenie tego rzeczywistego zużycia. Właśnie tutaj pojawia się pojęcie amortyzacji.

Amortyzacja to nic innego jak koszt odzwierciedlający planowe, stopniowe i systematyczne rozłożenie w czasie wartości podlegającej zużyciu, następujące na skutek używania środka trwałego lub upływu czasu. Jest to finansowe przedstawienie fizycznego zużycia środka trwałego w twoich księgach rachunkowych. Amortyzacji podlegają środki trwałe, które już były w firmie, które zostały nabyte w danym roku obrotowym lub zostały przyjęte do użytkowania po zakończeniu inwestycji, na przykład po wybudowaniu nowego magazynu. Amortyzacja jest kosztem, ale nigdy wydatkiem – naliczasz ją, lecz z jej tytułu nie następuje bezpośredni wypływ środków pieniężnych.

W parze z amortyzacją często idzie umorzenie. Te pojęcia są ze sobą nierozerwalnie związane. Umorzenie środka trwałego to skumulowana suma wszystkich odpisów amortyzacyjnych. To właśnie umorzenie pokazuje, o ile spadła wartość początkowa środka trwałego. Amortyzacja dotyczy poszczególnych okresów, za które naliczane są odpisy, natomiast umorzenie odnosi się do całego okresu użytkowania danego składnika aktywów.

Co dokładnie można amortyzować? Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT), do środków trwałych zalicza się te składniki majątku firmy, które spełniają następujące warunki: są kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania, zostały nabyte lub wytworzone we własnym zakresie, ich okres używania jest dłuższy niż rok i są wykorzystywane na potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą lub oddane do używania na podstawie umowy najmu lub dzierżawy. Do środków trwałych zaliczają się więc budowle, budynki, lokale będące odrębną własnością, maszyny, urządzenia, środki transportu oraz inne przedmioty spełniające te kryteria. Ważne jest, że amortyzacji nie podlegają grunty (z wyjątkiem służących wydobyciu kopalin metodą odkrywkową), dzieła sztuki i obiekty muzealne, ponieważ te z czasem z reguły nie tracą na wartości. Od 1 stycznia 2023 roku nie można także dokonywać odpisów amortyzacyjnych od budynków i lokali mieszkalnych.

 

Jak prawidłowo ustalić wartość początkową środków trwałych, które chcesz amortyzować?

Zanim środek trwały zostanie wprowadzony do ewidencji i rozpoczniesz naliczanie odpisów, musisz w prawidłowy sposób ustalić jego wartość początkową. To fundamentalny krok, który zadecyduje o wysokości przyszłych odpisów amortyzacyjnych. Ustawa PIT (art. 22g) szczegółowo określa, co należy uwzględnić w wartości początkowej, w zależności od sposobu nabycia środka trwałego.

Sposoby ustalania wartości początkowej:

• Odpłatne nabycie (zakup): Wartością początkową jest cena nabycia. Obejmuje ona kwotę należną zbywcy, powiększoną o wszelkie koszty związane z zakupem, naliczone do dnia przekazania środka trwałego do używania. Do tych kosztów zaliczamy transport, załadunek i wyładunek, ubezpieczenie w drodze, montaż, instalację i uruchomienie programów czy systemów komputerowych, opłaty notarialne, skarbowe i inne, odsetki, prowizje, cło i podatek akcyzowy (w przypadku importu), a także niepodlegający odliczeniu podatek VAT (np. gdy jesteś podatnikiem zwolnionym z VAT, nabywasz samochód osobowy, prowadzisz sprzedaż mieszaną w VAT). Jeśli środek trwały był używany przez ciebie przed wprowadzeniem do ewidencji i nie był wcześniej amortyzowany, cena nabycia nie może być wyższa od wartości rynkowej.
• Przykład 1: Pan Michał, czynny podatnik VAT, kupił samochód osobowy do firmy za 123 000 zł brutto (100 000 zł netto + 23 000 zł VAT). Wykorzystuje go w działalności w sposób mieszany. Dodatkowo poniósł koszty transportu 615 zł brutto (500 zł netto + 115 zł VAT) oraz ubezpieczenie w drodze 200 zł. Jego wartość początkowa wyniesie: 100 000 zł (cena netto) + 11 500 zł (nieodliczone 50% VAT) + 500 zł (transport netto) + 57,50 zł (nieodliczone 50% VAT z transportu) + 200 zł (ubezpieczenie) = 112 257,50 zł.
• Częściowo odpłatne nabycie: Wartością początkową jest cena nabycia powiększona o różnicę pomiędzy wartością nieodpłatnych świadczeń a odpłatnością ponoszoną przez przedsiębiorcę.
• Przykład 3: Pani Ilona otrzymała maszynę produkcyjną, która rynkowo kosztuje 30 000 zł, ale zapłaciła za nią 10 000 zł. Wartość początkowa środka trwałego wyniesie 30 000 zł (10 000 zł zapłacone + 20 000 zł jako przychód z nieodpłatnych świadczeń).
• Wytworzenie we własnym zakresie: Wartością początkową jest koszt wytworzenia. Obejmuje on wartość zużytych do wytworzenia środków trwałych rzeczowych składników majątku i wykorzystanych usług obcych, koszty wynagrodzeń za prace wraz z pochodnymi oraz inne koszty, które można zaliczyć do wartości wytworzonych środków trwałych. Nie zalicza się tu wartości pracy własnej przedsiębiorcy, jego małżonka i małoletnich dzieci, kosztów ogólnych zarządu, kosztów sprzedaży oraz pozostałych kosztów operacyjnych i finansowych, z wyjątkiem odsetek i prowizji naliczonych do dnia przekazania środka trwałego do używania.
• Nabycie w drodze spadku, darowizny lub inny nieodpłatny sposób: Wartością początkową jest wartość rynkowa z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości.
• Przykład 2: Pan Jakub otrzymał w spadku 5 maszyn do szycia, każda o jednostkowej cenie rynkowej 5 000 zł. Wartość początkowa każdej maszyny wyniesie 5 000 zł.
• Aport do spółki niebędącej osobą prawną (np. spółki cywilnej): Wartością początkową są wydatki poniesione na nabycie lub wytworzenie przedmiotu wkładu (niezaliczane wcześniej do kosztów), wartość początkowa od której dokonywano odpisów amortyzacyjnych (jeśli przedmiot był amortyzowany), lub wartość rynkowa (jeśli ustalenie wydatków jest niemożliwe).

Jeżeli z jakichś powodów nie możesz ustalić wartości początkowej środka trwałego (np. został nabyty przed założeniem ewidencji), wartość początkową ustala się w wysokości określonej z uwzględnieniem cen rynkowych przez biegłego powołanego przez ciebie.

Ulepszenie środka trwałego a wartość początkowa: Jeśli dojdzie do ulepszenia środka trwałego, jego wartość początkowa się zmienia, co wpłynie na naliczane odpisy amortyzacyjne. Oznacza to, że pewne kategorie wydatków, nawet po wprowadzeniu środka trwałego do ewidencji i rozpoczęciu amortyzacji, zwiększą jego wartość początkową. Do ulepszenia środka trwałego dochodzi wskutek przebudowy, rozbudowy, rekonstrukcji, adaptacji lub modernizacji. Za wydatki na ulepszenie uważa się koszty nabycia części składowych lub peryferyjnych, których jednostkowa cena nabycia przekracza 10 000 zł. Środki trwałe uważa się za ulepszone, gdy suma wydatków poniesionych na ich przebudowę, rozbudowę, rekonstrukcję, adaptację lub modernizację w danym roku podatkowym przekracza 10 000 zł. Po zwiększeniu wartości początkowej środka trwałego, odpisów amortyzacyjnych dokonuje się od wyższej kwoty, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano ulepszenia. Wydatki, których jednostkowa cena nabycia nie przekracza 10 000 zł, zalicza się od razu do kosztów uzyskania przychodów.

• Przykład 4: Przedsiębiorca dokonał ocieplenia pomieszczeń biurowych. Taki wydatek, jeśli przekroczy 10 000 zł, będzie stanowił ulepszenie budynku i zwiększy jego wartość początkową.
• Przykład 5: Zainstalowanie klimatyzacji na hali produkcyjnej to również inwestycja podnosząca wartość budynku i zwiększająca podstawę do odpisów.
• Przykład 6: Rozbudowa pomieszczeń garażowych to wydatek, który zalicza się do ulepszenia istniejącego środka trwałego.

 

Jakie są metody amortyzacji środków trwałych w 2025 roku i którą wybrać?

Gdy już wiesz, czym jest amortyzacja i jak ustalić wartość początkową, pora przyjrzeć się, jak liczyć odpisy amortyzacyjne. Zgodnie z ustawą o podatku PIT (art. 22i-22k) masz do wyboru kilka metod amortyzacji. Wybraną metodę stosuje się do pełnego zamortyzowania danego środka trwałego, z wyjątkiem amortyzacji degresywnej, która w pewnym momencie przechodzi na liniową.

Ogólne zasady dotyczące odpisów amortyzacyjnych: Odpisów amortyzacyjnych dokonuje się według stawek amortyzacji określonych w Wykazie, który stanowi załącznik do ustawy PIT. Na przykład, roczna stawka dla środków transportu to 20%, dla komputerów i drukarek 30%, dla lokali 2,5%, a dla kas fiskalnych 20%. Odpisy amortyzacyjne mogą być dokonywane najwcześniej od następnego miesiąca po miesiącu wprowadzenia środka trwałego do ewidencji środków trwałych. Możesz dokonywać ich w równych ratach co miesiąc, co kwartał lub jednorazowo na koniec roku podatkowego.

Jeśli środek trwały jest używany sezonowo, wysokość odpisu miesięcznego ustala się przez podzielenie rocznej kwoty odpisów amortyzacyjnych przez liczbę miesięcy w sezonie albo przez 12 miesięcy w roku. Odpisy są dokonywane do końca miesiąca, w którym następuje zrównanie sumy odpisów amortyzacyjnych z ich wartością początkową lub w którym środek postawiono w stan likwidacji, zbyto lub stwierdzono jego niedobór. W przypadku amortyzacji jednorazowej odpis amortyzacyjny jest dokonywany w miesiącu wprowadzenia do ewidencji środków trwałych.

 

Metoda liniowa

To najbardziej popularna metoda amortyzacji. Polega na równomiernym rozłożeniu w czasie odpisów amortyzacyjnych przez cały okres użytkowania środka trwałego. Roczną stawkę amortyzacji ustala się na podstawie Klasyfikacji Środka Trwałego (KŚT), która jest dostępna w załączniku nr 1 do ustawy PIT. Amortyzacja liniowa pozwala na stosowanie przez cały okres amortyzacji takiej samej stawki.

Ustawodawca pozwala jednak podwyższyć stawki amortyzacji liniowej (art. 22i ustawy PIT) w odniesieniu do:

1. Budynków i budowli używanych w warunkach:
   
   
   
   • pogorszonych – z zastosowaniem współczynników nie wyższych niż 1,2,
   
   
   • złych – z zastosowaniem współczynników nie wyższych niż 1,4.
   
   
   
   

   Za pogorszone warunki używania uważa się ciągłe działanie wody, par wodnych, znacznych drgań, nagłych zmian temperatury oraz innych czynników powodujących przyspieszenie zużycia. Złe warunki to używanie pod wpływem niszczących środków chemicznych.

   
   
2. Maszyn, urządzeń i środków transportu używanych bardziej intensywnie w stosunku do warunków przeciętnych albo wymagających szczególnej sprawności technicznej – z zastosowaniem w tym okresie współczynników nie wyższych niż 1,4.
3. Maszyn i urządzeń zaliczonych do grupy 4–6 i 8 Klasyfikacji, poddanych szybkiemu postępowi technicznemu – z zastosowaniem współczynników nie wyższych niż 2,0.

Przykład 7: Pan Jan zakupił szlifierkę o wartości początkowej 14 000 zł. Roczna stawka amortyzacji wynosi 10%. Szlifierka będzie amortyzowana przez 10 lat, a roczny odpis wyniesie 1 400 zł.

Przykład 8: Pan Jakub, informatyk, kupił sprzęt komputerowy za 20 000 zł. Standardowa roczna stawka wynosi 30%. Ponieważ sprzęt jest poddany szybkiemu postępowi technicznemu, może zastosować współczynnik 2, co daje roczną stawkę 60% (30% x 2). Odpisy amortyzacyjne będą dokonywane przez 1 rok i 8 miesięcy. Roczny odpis wyniesie 12 000 zł (20 000 zł x 60%), a miesięczny 1 000 zł (12 000 zł / 12 miesięcy).

 

Metoda degresywna

Ta metoda amortyzacji jest stosowana do maszyn i urządzeń zaliczonych do grupy 3–6 i 8 Klasyfikacji oraz środków transportu, z wyłączeniem samochodów osobowych. Zasadnicza różnica polega na tym, że możesz zastosować współczynnik 2 do stawek amortyzacyjnych z Wykazu. W pierwszym roku podatkowym podwyższoną stawkę stosuje się do wartości początkowej środka trwałego, a w kolejnych latach wartość początkowa jest pomniejszana o dotychczas dokonane odpisy amortyzacyjne. Metoda degresywna jest stosowana do czasu, gdy roczny odpis amortyzacyjny według tej metody jest równy lub niższy od odpisu według metody liniowej. Począwszy od tego roku, stosuje się odpisy amortyzacyjne według metody liniowej. Pozwala to na wygenerowanie wyższych kosztów poprzez odpisy amortyzacyjne w pierwszych latach użytkowania środka trwałego.

Przykład 9: Pan Michał zakupił maszynę do zamykania puszek o wartości 200 000 zł. Stawka z Wykazu to 20%. Decyduje się na metodę degresywną, stosując roczną stawkę 40%.

• 1 rok (2021 r.): 200 000 zł x 40% = 80 000 zł (liniowo byłoby 40 000 zł).
• 2 rok (2022 r.): (200 000 zł – 80 000 zł) x 40% = 120 000 zł x 40% = 48 000 zł (liniowo nadal 40 000 zł).
• 3 rok (2023 r.): (200 000 zł – 80 000 zł – 48 000 zł) x 40% = 72 000 zł x 40% = 28 800 zł (liniowo nadal 40 000 zł).

Począwszy od stycznia 2023 r., maszyna będzie amortyzowana według metody liniowej, ponieważ amortyzacja degresywna (28 800 zł) stała się niższa niż liniowa (40 000 zł).

 

Amortyzacja według stawek indywidualnych

Indywidualne stawki amortyzacyjne mogą być stosowane dla używanych lub ulepszonych środków trwałych, które po raz pierwszy wprowadzasz do ewidencji swojej firmy. Środki trwałe uważa się za używane, jeśli udowodnisz, że przed ich nabyciem były wykorzystywane przez inny podmiot co najmniej przez okres 6 miesięcy. W przypadku budynków i budowli ten okres wynosi 60 miesięcy. Środki trwałe uznaje się za ulepszone, jeśli przed ich wprowadzeniem do ewidencji wydatki poniesione przez ciebie na ulepszenie stanowiły co najmniej 20% wartości początkowej (30% dla budynków i budowli).

Minimalny okres amortyzacji według stawek indywidualnych wynosi:

• 24 miesiące – gdy ich wartość początkowa nie przekracza 25 000 zł,
• 36 miesięcy – gdy ich wartość początkowa jest wyższa od 25 000 zł i nie przekracza 50 000 zł,
• 60 miesięcy – w pozostałych przypadkach,
• 30 miesięcy – dla środków transportu, w tym samochodów osobowych,
• 10 lat – dla budynków, lokali i budowli z ustawowymi wyjątkami.

Przykład 10: Przedsiębiorca kupił używany samochód osobowy na umowę kupna-sprzedaży. Samochód był wcześniej wykorzystywany przez podmiot trzeci przez 2 lata. W takim przypadku przedsiębiorca może skorzystać z amortyzacji według stawek indywidualnych – amortyzacja będzie wynosiła 30 miesięcy, co daje roczną stawkę 40%.

Przykład 11: Przedsiębiorca wykupił samochód osobowy z leasingu operacyjnego. Wartość pojazdu wraz z nieodliczonym VAT wyniosła 50 000 zł. Nie można tu zastosować stawki indywidualnej, ponieważ środek trwały był używany wcześniej przez tego samego przedsiębiorcę (w ramach leasingu operacyjnego). Zatem stawka amortyzacji wyniesie 20% i powinna być stosowana amortyzacja metodą liniową przez 60 miesięcy.

 

Jednorazowa amortyzacja środków trwałych 2025

W przypadku jednorazowej amortyzacji odpisów amortyzacyjnych dokonuje się w miesiącu wprowadzenia środka trwałego do ewidencji. Nie zawsze jednak wszyscy przedsiębiorcy mogą z niej skorzystać.

• Wartość składnika majątkowego do 10 000 zł: Wydatki poniesione na nabycie środka trwałego możesz zaliczyć bezpośrednio do kosztów uzyskania przychodów, wpisać do ewidencji i dokonać jednorazowego odpisu amortyzacyjnego, lub amortyzować na zasadach ogólnych. Z tej możliwości skorzysta każdy przedsiębiorca.
  • Przykład 23: Pan Ignacy kupił samochód osobowy za 9 900 zł. Ponieważ wartość nie przekracza 10 000 zł, może od razu zaliczyć go do kosztów uzyskania przychodów, albo wpisać do ewidencji i dokonać jednorazowej amortyzacji, lub amortyzować na zasadach ogólnych.
• Wartość składnika majątkowego do 100 000 zł: W ten sposób mogą być amortyzowane fabrycznie nowe środki trwałe zaliczane do KŚT: kotły i maszyny energetyczne (KŚT 3), maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania (KŚT 4), specjalistyczne maszyny, urządzenia i aparaty (KŚT 5), urządzenia techniczne (KŚT 6) oraz narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie (KŚT 8). Uwaga! W ten sposób nie mogą być amortyzowane fabrycznie nowe środki transportu. Z tej amortyzacji skorzysta każdy przedsiębiorca.
  • Przykład 12: Pan Michał zakupił fabrycznie nową specjalistyczną maszynę o wartości początkowej 95 000 zł. Może zdecydować, czy będzie ją amortyzował jednorazowo jako fabrycznie nowy środek trwały.
• Wartość składnika majątkowego do 50 000 euro: W ten sposób mogą być amortyzowane środki trwałe zaliczane do KŚT: kotły i maszyny energetyczne (KŚT 3), maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania (KŚT 4), specjalistyczne maszyny, urządzenia i aparaty (KŚT 5), urządzenia techniczne (KŚT 6), środki transportu (KŚT 7), z wyłączeniem samochodów osobowych, oraz narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie (KŚT 8). Z tej amortyzacji skorzysta mały podatnik i przedsiębiorca rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej. Uwaga! Jednorazowa amortyzacja do 50 000 euro stanowi pomoc de minimis.
  • Przykład 13: Pan Dariusz kupił używaną maszynę o wartości 70 000 zł. W tym przypadku nie ma wyboru – może skorzystać jedynie z jednorazowej amortyzacji w ramach pomocy de minimis.
  • Przykład 14: Pan Piotr kupił nowy samochód osobowy o wartości 99 000 zł. W takim przypadku nie może wybrać ani jednorazowej amortyzacji fabrycznie nowych środków trwałych, ani w ramach pomocy de minimis, ponieważ przepisy na to nie pozwalają.

Pamiętaj, że plan amortyzacji środków trwałych, zawierający stawki i kwoty rocznych odpisów, możesz obecnie tworzyć znacznie łatwiej dzięki specjalistycznemu oprogramowaniu do finansów i księgowości, takiemu jak systemy ERP. Dobre systemy umożliwiają szybkie naliczanie amortyzacji, dostosowanie stawek do wybranej metody i generowanie planów na przyszłość. Nawet Krajowy System e-Faktur (KSeF), który wkracza w polską rzeczywistość gospodarczą, pokazuje kierunek, w jakim zmierza cyfryzacja procesów finansowych – wszystko ma być bardziej zintegrowane i prostsze.

 

Specyficzne przypadki amortyzacji – co warto wiedzieć?

Przepisy dotyczące amortyzacji potrafią być skomplikowane, zwłaszcza gdy pojawiają się niestandardowe sytuacje. Przyjrzyjmy się kilku takim przypadkom.

 

Amortyzacja środków trwałych otrzymanych w darowiźnie

Jeśli otrzymasz darowiznę środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, musisz pamiętać, że zastosowanie mają przepisy ustawy o spadkach i darowiznach. Jako obdarowany masz obowiązek zgłoszenia darowizny do urzędu skarbowego. Złożenie formularza SD Z2 w terminie 6 miesięcy od otrzymania darowizny przez obdarowanego zaliczanego do tzw. grupy zerowej (np. dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo) zwalnia od podatku bez względu na wartość darowizny.

• Środki trwałe i wartości niematerialne i prawne nabyte w drodze darowizny będą stanowiły koszty uzyskania przychodów w twojej działalności gospodarczej, jeśli darczyńca dokonywał od nich odpisów amortyzacyjnych, albo nabycie nie korzystało ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn lub ze względu na niską wartość mieściło się w kwocie wolnej od tego podatku.

Przykład 15: Pan Jakub otrzymał samochód osobowy o wartości 50 000 zł od swoich rodziców, który wcześniej nie był amortyzowany. W terminie 6 miesięcy złożył SD Z2 i nie musi płacić podatku. W takim przypadku pan Jakub nie może dokonywać odpisów amortyzacyjnych w działalności gospodarczej.

Przykład 16: Pan Michał otrzymał koparkę od swojego ojca, która wcześniej była amortyzowana. Będzie mógł kontynuować amortyzację w swojej działalności gospodarczej i zaliczać odpisy do kosztów.

Przykład 17: Pani Sabina otrzymała samochód osobowy od rodziców, ale nie złożyła w terminie SD Z2. Samochód nie był wcześniej amortyzowany. Po terminie złożyła SD-3, a urząd skarbowy wydał decyzję o zapłacie podatku. W tej sytuacji pani Sabina będzie mogła dokonywać odpisów amortyzacyjnych od samochodu osobowego w swojej działalności.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) w interpretacji z 18 czerwca 2024 roku potwierdził, że skoro podatnik nie korzystał ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn i zapłacił podatek, ma prawo do amortyzacji samochodu otrzymanego w darowiźnie i zaliczania od niego odpisów do kosztów. Co więcej, w ostatnim czasie pojawił się niepublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 21 listopada 2024 roku (sygn. P 11/24), który rozstrzygał kwestię zaliczania odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych do kosztów uzyskania przychodów, w sytuacji, gdy amortyzacja składników majątkowych otrzymanych w darowiźnie rozpoczęła się przed zmianą przepisów, czyli do 31 grudnia 2017 roku. W ocenie sędziów powinna być możliwość kontynuowania odpisów amortyzacyjnych, ponieważ narusza to interesy przedsiębiorców i jest niezgodne z Konstytucją. Możesz więc spodziewać się zmian w przepisach, które pozwolą ci wstecznie skorygować koszty. Istnieje również przypuszczenie, że TK zajmie się w przyszłości sprawą amortyzacji lokali i budynków mieszkalnych, co może przynieść kolejne zmiany.

 

Amortyzacja środków trwałych nabytych w drodze spadku

Jeśli nabędziesz środek trwały w działalności gospodarczej w drodze spadku, masz prawo do dokonywania odpisów amortyzacyjnych i ujmowania ich w kosztach uzyskania przychodów. Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a ty, jako spadkobierca, nabywasz spadek z chwilą jego otwarcia (art. 924, 925 Kodeksu cywilnego). Dniem nabycia spadku jest więc dzień śmierci spadkodawcy. Wartością początkową środka trwałego stanowi wówczas wartość rynkowa z dnia nabycia.

 

Amortyzacja środków trwałych sfinansowanych dotacją

Wielu przedsiębiorców korzysta z dotacji na rozwój firmy, często przeznaczając pozyskane środki na zakup środków trwałych. Jeśli wartość takiego środka przekracza 10 000 zł, musi on być amortyzowany. Powstaje pytanie, czy w tej sytuacji odpisy amortyzacyjne będą stanowiły koszty uzyskania przychodów?

Zgodnie z przepisami (art. 23 ust. 1 pkt 45 ustawy PIT) nie stanowią kosztów uzyskania przychodów odpisy amortyzacyjne z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych od tej części ich wartości, która została zwrócona przedsiębiorcy w jakiejkolwiek formie (np. dotacji).

Od 2024 roku masz jednak nową, fakultatywną możliwość (art. 14 ust. 9 ustawy PIT): możesz zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów odpisy amortyzacyjne od środków trwałych sfinansowanych dotacją, jeśli zaliczysz dotację do przychodów i złożysz oświadczenie o tym do dnia złożenia zeznania rocznego.

• Przykład 18: Pan Mikołaj zakupił w całości z dotacji maszynę o wartości początkowej 18 000 zł. Odpisy amortyzacyjne nie będą stanowiły kosztów uzyskania przychodów, chyba że zdecyduje się zastosować nowe rozwiązanie i zaliczy dotację do przychodów.
• Przykład 19: Pani Lucyna zakupiła maszynę za 30 000 zł, którą częściowo sfinansowała dotacją w wysokości 10 000 zł, a w części środkami własnymi w kwocie 20 000 zł. To oznacza, że od kwoty 20 000 zł pani Lucyna będzie mogła zaliczać odpisy amortyzacyjne do kosztów uzyskania przychodów.

A co, jeśli otrzymasz dotację po rozpoczęciu odpisów amortyzacyjnych? Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy PIT, dotacje otrzymane jako zwrot wydatków na zakup środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych nie stanowią przychodu podatkowego. W takich przypadkach nie ma potrzeby wstecznego korygowania kosztów uzyskania przychodów. Korekty należy dokonać na bieżąco, czyli w okresie rozliczeniowym, w którym otrzymasz dokument potwierdzający przyczynę korekty (np. decyzję o dofinansowaniu).

 

Amortyzacja samochodów osobowych

Samochód osobowy to jeden z najczęściej nabywanych środków trwałych w działalności gospodarczej. Dlatego znajomość przepisów dotyczących jego amortyzowania jest kluczowa. W Polsce, limity odpisów amortyzacyjnych od samochodów osobowych wynoszą:

• 225 000 zł – w przypadku samochodu osobowego będącego pojazdem elektrycznym lub napędzanego wodorem,
• 150 000 zł – pozostałe samochody osobowe.

Część odpisu amortyzacyjnego przekraczająca te limity nie stanowi kosztu uzyskania przychodów. Do amortyzacji samochodów osobowych nie ma zastosowania metoda degresywna, jednorazowa amortyzacja do kwoty 100 000 zł ani jednorazowa amortyzacja do kwoty 50 000 euro. Samochody osobowe mogą być amortyzowane metodą liniową, metodą liniową podwyższoną lub według stawek indywidualnych.

• Przykład 20: Pani Sabina zakupiła samochód osobowy o wartości początkowej 80 000 zł i będzie go amortyzować metodą liniową. Stawka 20% oznacza roczny odpis 16 000 zł, a miesięczny 1 333,33 zł.
• Przykład 21: Pan Jakub zajmuje się wycinką drzew w trudnych warunkach terenowych. Może skorzystać z amortyzacji liniowej przyspieszonej, dzięki czemu stawka w skali roku wyniesie 28%. Wartość samochodu osobowego 50 000 zł pozwoli na roczny odpis 14 000 zł, miesięczny 1 166,67 zł.
• Przykład 22: Pani Ilona kupiła używany powyżej 6 miesięcy samochód osobowy od sąsiada za 30 000 zł. Okres amortyzacji nie może być krótszy niż 30 miesięcy, co oznacza miesięczny odpis amortyzacyjny 1 000 zł, a roczny 12 000 zł.

 

Amortyzacja nieruchomości

Od 2022 roku weszły w życie znaczące przepisy, które różnicują budynki mieszkalne i pozostałe. Od 1 stycznia 2023 roku nie można dokonywać odpisów amortyzacyjnych od budynków mieszkalnych, nawet tych nabytych do końca 2021 roku. Wielu ekspertów i przedsiębiorców kwestionuje tę zmianę, podkreślając, że narusza ona prawa nabyte. Można przypuszczać, że sprawą w końcu zajmie się Trybunał Konstytucyjny. Do tego czasu jednak musisz pamiętać, że organy podatkowe nie pozwalają na zaliczanie odpisów amortyzacyjnych do kosztów. Pozostałe budynki i lokale, które nie mają charakteru mieszkalnych, można amortyzować. Ważne jest, że do amortyzacji budynków stosuje się wyłącznie metodę liniową – nie można stosować metody degresywnej.

 

Amortyzacja a forma opodatkowania – czy ryczałtowiec też amortyzuje?

Odpisy amortyzacyjne stanowią koszty uzyskania przychodów, jeśli wybrałeś skalę podatkową lub podatek liniowy. Jednak przedsiębiorcy nie mogą zapominać, że również na ryczałcie ewidencjonowanym nalicza się odpisy amortyzacyjne.

Jeśli wybrałeś ryczałt ewidencjonowany, masz obowiązek prowadzić Wykaz środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych. Ważne jest, że jeśli pierwotnie środek trwały był wpisany do ewidencji (np. prowadziłeś PKPiR), to po zmianie formy opodatkowania na ryczałt cały czas są naliczane odpisy amortyzacyjne, pomimo tego, że nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Dopiero ponowna zmiana formy opodatkowania z ryczałtu na zasady ogólne spowoduje kontynuowanie naliczania odpisów amortyzacyjnych i ujmowanie ich w kosztach. Jeśli wybrałeś amortyzację metodą liniową, z początkiem roku możesz zmienić wysokość stawki amortyzacji, poprzez jej obniżenie lub podwyższenie w granicach przepisów.

Mamy nadzieję, że ten przewodnik rozwiał twoje wątpliwości dotyczące amortyzacji w firmie. To zagadnienie, które wymaga uwagi i regularnego śledzenia zmian w przepisach. Skrupulatne prowadzenie ewidencji i świadome wybieranie metod amortyzacji pozwolą ci zoptymalizować koszty i w pełni wykorzystać potencjał twoich środków trwałych.